نیم نگاهی به فعالیت‌های اداره امور پژوهشی طلاب از آغاز تاکنون آنچه در پی می‌‌آید متن مصاحبه اختصاصی مرکز خبر حوزه با حجت‌الاسلام والمسلمین زارعی مدیرکل امور پژوهشی طلاب معاونت پژوهشی حوزه است که در آن فعالیت‌ها و برنامه‌های آتی این اداره تشریح شده است.

* اداره امور پژوهش طلاب از چه زمانی در ساختار معاونت پژوهش حوزه ایجاد شد؟

- اداره امور پژوهش طلاب، حدود شش سال پیش کار خود را آغاز کرد.

* با همین عنوان؟

- خیر، این اداره در آغاز با عنوان دفتر طلاب جوان شکل گرفت و فعالیت‌هایی هم در راستای امر پژوهش طلاب و امور علمی انجام داد؛ پس از راه‌اندازی نشریه خشت اول، رفته رفته این تفکر شکل گرفت که تنها کار لازم درباره برنامه‌های مدارس و طلاب، انجام برنامه‌های ترویجی نیست.

* در آن زمان دفتر طلاب جوان فقط کارهای ترویجی را انجام می داد؟

- در عمل این گونه بود، ولی برخی از نشست‌های علمی- کاربردی، با نگاه نو را برگزار می‌کرد و اندکی فعالیت‌های کارگاهی برای آموزش برخی از مهارت‌های پژوهشی که بیشتر روش تحقیق نیز داشت. همچنین برخی فعالیت‌های مطالعاتی که می‌توان گفت: خروجی آن در خشت اول بود انجام گرفت و بانک اطلاعات خوبی درباره طلاب جوان و مدارس تهیه شد از سال 85 این تفکر که حضور برنامه‌های پژوهشی در مدارس، میان طلاب و برنامه‌های آموزشی، یک امر حیاتی و سرنوشت‌ساز است، جدی شد و در واقع نگاهی راهبردی به میان آمد.

* درباره این نگاه راهبردی توضیح دهید.

- نگاه راهبردی یعنی اینکه پژوهش و تولید دانش در حوزه و به تعبیری پرداختن به نهضت نرم افزاری، نیاز به فعالیت‌های ویژه‌ دارد که نمونه رسیدگی جدی و ساماندهی زیرساخت پژوهش است و این زیرساخت در فضای مدارس اتفاق می‌افتد؛ یعنی ما این انتظار را باید داشته باشیم که حوزه در امور پژوهشی به شرط اینکه در زندگی طلبه‌ها تحقق یابد، متحول شود.

* ماموریت اصلی اداره امور پژوهشی طلاب چیست؟

- ماموریت نخست، فرهنگ‌‌سازی پژوهشی در میان طلاب و مدارس می‌باشد، در این راستا مخاطب ما تنها طلاب نیستند، بلکه اساتید، مدیران مدارس و برنامه‌ریزان حوزه نیز نقش بسزایی دارند. ماموریت دوم، آموزش مهارت‌های پژوهشی به تمام طلبه‌ها در حد نصاب است، زیرا برخی مهارت‌های پژوهشی مانند روش مطالعه، فیش‌برداری باید به همه طلاب ارائه شود، ماموریت سوم هم تربیت پژوهشگر از میان طلاب مستعد است. بر اساس این سه ماموریت، اداره امور پژوهشی شکل گرفته و بر همین اساس در حال حاضر دارای 5 واحد است.

* از چه واحدهایی تشکیل شده است؟

- واحد اول واحد ترویج پژوهش است، واحد دوم واحد آموزش پژوهش که برنامه‌ریزی مهارت‌های پژوهشی را بر عهده دارد، واحد نیروی انسانی که شناسایی و جذب اساتید پژوهشی برای مدارس شناسایی و جذب معاونان پژوهشی را عهده‌دار است، واحد استعداد‌یابی که وظیفه خطیر، سرنوشت ساز و راهبردی را در حوزه پژوهش طلاب و شناسایی استعدادهای پژوهشی بر عهده دارد و واحد نظارت و ارزیابی بر عملکرد معاونت پژوهش در مدارس از واحدهای فعال اداره امور پژوهشی می باشد.

* شما در صحبت‌های خود به شناسایی استعدادها اشاره کردید، این موضوع از چه جایگاهی برخوردار است؟

- متاسفانه به شناسایی استعدادها توجه کمی می‌شود، در حالی که شناسایی استعدادهای طلاب بسیار مهم است تا بتوانیم روی آنها سرمایه‌گذاری کنیم در واقع اگر بخواهیم کار را مدیریت کنیم، لازم  است استعدادهای خوب شناسایی شوند و بر اساس این شناسایی برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری نمود.یکی از بزرگانی که با نگاه استراتژیک به این خلا اشاره کرده است، مرحوم شهید آیت الله مطهری است که عدم استعداد‌یابی را به عنوان یکی از نقاط ضعف حوزه می‌دانستند و امروز هم بزرگان و مراجع به این نکته اشاره می‌کنند.

 * در بحث فرهنگ پژوهش چه کرده‌اید؟

- مطالعاتی در این زمینه صورت گرفته و خروجی کار همین خشت اول است که به برخی از طلاب، اساتید و مدیران  ارسال می‌شود.

* برای انس طلاب با امور پژوهشی چه باید کرد؟

- مسئولان امور پژوهشی باید به واقعیت برنامه‌های حوزوی نگاه کنند و برنامه‌ریزی‌ها را در فضایی غیرواقعی تدوین نکنند.

* مسئولان آموزشی چطور؟

- این فضا باید در آنجا هم شکل بگیرد. در واقع باید زمان مناسبی برای این برنامه‌ها در نظر گرفت و پشتیبانی‌های لازم از اساتید پژوهشی نیز انجام گیرد. برای نمونه از سال‌های پیش، 5 نمره برای حضور در کلاس و پژوهش اختصاص داشت که البته برخی مدارس این طرح را اجرا نکردند. خوشبختانه از یک سال و نیم پیش، به کمک برخی از کارشناسان پژوهش و آموزش، آیین‌نامه‌ای به نام آیین‌نامه پژوهش‌های تحصیلی طلاب، طراحی و در شورای معاونان تصویب شد، ولی هنوز به تصویب شورای عالی نرسیده است.

این آیین‌نامه اقتضا می‌کند که طلاب در پایه اول و دوم پژوهش درسی انجام دهند که 5 نمره از نمره پایانی مربوط به این برنامه‌هاست، همچنین بر اساس آیین‌نامه در پایان سال سوم یک پایان دوره برای طلبه در نظر گرفته شده است که بیست نمره مستقل دارد. همین طور در پایه‌های 4 و 5 نیر پنج نمره به پژوهش درسی تعلق گرفته و در پایه شش هم پایان دوره در نظر گرفته شده است.در واقع بر اساس این آیین‌نامه بسیاری از زمینه‌های  واقعی برای آموزش مهارت‌های پژوهشی صورت می‌گیرد.

* راه‌اندازی واحد مدارس در چه مرحله‌ای است؟

- سال 86 ده مدرسه در قم و برخی از شهرستان‌ها فعال شد و ملاک ما این بود که در آغاز اطلاعات پژوهشی از مدارس داشته باشیم. نکته اساسی که باید توجه کنیم این است که هر کار صحیح و اصلاحی باید درست انجام شود. می‌خواهیم کارهایی انجام دهیم،ولی به پوسته‌ها و قالب‌ها توجه داریم و به محتوا کمتر دقت می‌کنیم که این بزنگاه سقوط، خطا کردن و لغزش است. درباره توسعه قائل به این بودیم که توسعه کمی را جدی نگیریم، بلکه بیشتر به آن محتواها و غنای کار بیندیشیم و تلاش کنیم، نرم افزارهای کار را تولید نماییم، اگر این کار در ده مدرسه شروع شد، برای این بود که این مدارس دارای قابلیت‌های لازم بودند، ما هراس آن داریم که بسیاری از کارهای تحولی و بحث تحول، در امور پژوهشی در مدارس، به صورت سطحی انجام شود که همه باید دست در  دست هم دهیم و از بروز چنین اتفاقاتی جلوگیری نماییم.

* اهتمام شما برای تربیت پژوهشگر چگونه است؟

- برای این کار فرایندی به صورت تدریجی انجام می شود که طلاب در مقطعی از تحصیل خود باید مورد مطالعه قرار گیرند و گذشته علمی آنها از نظر آموزشی و پژوهشی مورد توجه قرار گیرد. این فرایند ممکن است چند سال طول بکشد که الحمد‌الله انجام شده است، اما با محدودیت‌های بودجه‌ای مواجه هستیم.

* روش‌های استعدادیابی شما چگونه است؟

- منظور از استعدادیابی این نیست که استعدادهای فوق‌العاده و درخشان شناسایی شوند، ممکن است استعداد خوب و متوسطی باشد، ولی شاکله‌اش به سمت پژوهش یا مساله دیگری باشد.

* برنامه شما بعد از استعدادیابی چیست؟

- پس از استعدادیابی دستمان برای سرمایه‌گذاری باز می‌شود، برای نمونه، در جشنواره علامه حلی، ما طلاب توانا و پژوهشگر را شناختیم.

* نقش جشنواره علامه حلی در تقویت پژوهش بین طلاب چگونه است؟

- این جشنواره مهمترین بخش کار است، به طوری که می‌تواند همه این فرایند را درگیر کند؛ هم بحث نگرش‌سازی و الگو‌سازی که در مقوله فرهنگ‌سازی هم شناسه استعدادها را دارد، هم چنین بحث آموزش دادن به طلاب را برای طلاب دارد. ما در جشنواره نخست هم این را در نظر گرفته بودیم که اگر نقاط ضعف و قوت آثار برای طلبه ارسال شود، این خود آموزش پژوهش و پرورش پژوهشگر و استعداد‌یابی را به دنبال دارد.

* در ارزیابی‌ها پژوهش از چه جایگاهی باید برخوردار باشد؟

- در حقیقت ارزشیابی‌ها، باید پژوهش محور باشد. همانطور که می‌دانید چند سالی است که بر اساس معدل نمرات طلاب، اولویت‌گذاری مدارس برتر را معرفی می‌کنند؛ به نظر می‌رسد که باید ملاک‌های بهتری برای ارزشیابی در نظر بگیریم؛ فکر می‌کنم ارزشیابی پژوهش محور از همه ملاک‌ها بهتر است که در این زمینه هم جشنواره علامه حلی می‌تواند موثر باشد.

انتهای پیام